Vestibulaire Migraine (VM)
Migraine is een veelvoorkomende neurologische aandoening die gepaard kan gaan met hevige hoofdpijn en andere klachten en die een aanzienlijke impact kan hebben op het dagelijks functioneren. Vestibulaire migraine (VM), ook wel evenwichtsmigraine genoemd, is een minder bekende vorm waarbij duizeligheid en evenwichtsklachten op de voorgrond staan. Deze klachten kunnen zowel met als zonder typische hoofdpijn optreden.
Omdat vestibulaire migraine minder bekend is, wordt de diagnose soms pas na lange tijd gesteld. Patiënten kunnen hierdoor langdurig op zoek zijn naar een verklaring voor hun klachten.
Oorzaak
De precieze oorzaak van vestibulaire migraine is nog niet volledig gekend. Wel weten we dat bij mensen met migraine de hersenen gevoeliger kunnen zijn voor verschillende prikkels. Tijdens bepaalde periodes kan deze gevoeligheid tijdelijk toenemen, waardoor een migraineaanval gemakkelijker wordt uitgelokt.
Mogelijke uitlokkende factoren zijn onder andere extreme vermoeidheid, een onregelmatig slaapritme, onvoldoende eten of drinken, lichamelijke inspanning, plotse weersveranderingen en mogelijk ook het ontspannen na een periode van stress. Ook sterke prikkels zoals fel licht, hard geluid, bepaalde geuren of pijn kunnen bij sommige mensen een aanval uitlokken. Bij vrouwen kunnen hormonale veranderingen, bijvoorbeeld rond de menstruatie, tijdens de zwangerschap of in de menopauze, eveneens een rol spelen.
Wat er precies in de hersenen gebeurt tijdens een migraineaanval is nog onderwerp van onderzoek. Wel is bekend dat er tijdens een aanval tijdelijk veranderingen optreden in de activiteit en verwerking van signalen in verschillende hersengebieden. Bij vestibulaire migraine lijken hierbij ook de netwerken die betrokken zijn bij de verwerking van vestibulaire en visuele informatie een rol te spelen.
Niet iedereen reageert op dezelfde prikkels en bij veel patiënten kan geen duidelijke uitlokkende factor worden gevonden.
Symptomen
Vestibulaire migraine kan zich uiten in aanvallen van duizeligheid, die gepaard kunnen gaan met typische migraineverschijnselen. Tijdens een aanval kunnen bijvoorbeeld misselijkheid en braken, overgevoeligheid voor licht, geluid of geuren, visuele aura’s (zoals vlekken of lichtflitsen) en hoofdpijn optreden. Daarnaast kunnen patiënten instabiliteit, bewegingsgevoeligheid of ijlhoofdigheid ervaren.
Hoofdpijn hoeft echter niet aanwezig te zijn. Bij een aanzienlijk deel van de patiënten treedt tijdens de aanvallen geen hoofdpijn op. De duizeligheidsklachten kunnen daardoor soms moeilijk als migraine herkend worden. Ook hoeft de hoofdpijn, wanneer die wel aanwezig is, niet noodzakelijk hetzelfde karakter te hebben als de migrainehoofdpijn die iemand vroeger ondervond.
De klachten zijn vaak bewegingsgevoelig. Patiënten kunnen bijvoorbeeld sneller last hebben van wagenziekte of klachten ervaren bij bootvaren, kermisattracties of andere bewegingen. Ook hoofdbewegingen of houdingsveranderingen kunnen de klachten uitlokken of versterken. Sommige patiënten ervaren duizeligheid of een onaangenaam gevoel bij het bekijken van drukke of bewegende beelden.
Vestibulaire migraine komt vaker voor bij vrouwen en migraine kan familiaal voorkomen. Veel patiënten hebben zelf een voorgeschiedenis van migraine, maar dit is niet noodzakelijk. De duizeligheidsaanvallen kunnen ook voorkomen bij mensen die nooit typische migrainehoofdpijn hebben gehad.
Naast duizeligheid kunnen ook oorklachten voorkomen, zoals oorsuizen, een vol gevoel in het oor, een subjectief verminderd gehoor of oorpijn. Deze klachten kunnen ook voorkomen bij de ziekte van Ménière en zijn op zichzelf daarom niet specifiek voor vestibulaire migraine.
Sommige patiënten ervaren daarnaast een verhoogde gevoeligheid voor wind, koude of andere externe prikkels. Ook klachten die aan sinusitis doen denken, zoals een verstopte of lopende neus en druk of pijn rond de ogen, kunnen voorkomen. Bij sommige patiënten kan deze aangezichts- of oorpijn de voornaamste pijnklacht tijdens een migraineaanval zijn.
Niet alle symptomen zijn bij iedere patiënt aanwezig en een aanval hoeft dus niet gepaard te gaan met hoofdpijn. De duur van de vestibulaire klachten varieert eveneens: meestal duren de aanvallen enkele uren, maar ze kunnen soms slechts enkele minuten duren, waarbij meerdere aanvallen op één dag kunnen optreden, of juist meerdere dagen aanhouden.
Diagnose
De diagnose van vestibulaire migraine wordt gesteld op basis van het klinische klachtenpatroon en de officiële diagnostische criteria van de Bárány Society en de International Headache Society. Hierbij wordt gekeken naar het voorkomen van herhaalde vestibulaire aanvallen, een huidige of vroegere voorgeschiedenis van migraine en het optreden van migrainekenmerken tijdens minstens een deel van de duizeligheidsaanvallen.
Voor de diagnose zijn minstens vijf aanvallen met vestibulaire symptomen van matige tot ernstige intensiteit vereist, met een duur van 5 minuten tot 72 uur. Tijdens minstens de helft van de aanvallen moet minstens één migrainekenmerk aanwezig zijn, zoals typische migrainehoofdpijn, overgevoeligheid voor licht en geluid of een visuele aura. Hoofdpijn is dus niet noodzakelijk aanwezig tijdens een vestibulaire migraineaanval.
De diagnose is voornamelijk gebaseerd op een grondige anamnese en klinisch onderzoek. Aanvullend onderzoek, zoals een audiogram en vestibulaire functietesten, kan aangewezen zijn om andere oorzaken van de klachten te onderzoeken of uit te sluiten. Ook beeldvorming, bijvoorbeeld een MRI van de hersenen en/of het binnenoor, kan afhankelijk van het klinische beeld worden uitgevoerd. Er bestaat momenteel geen specifieke test of biomarker die vestibulaire migraine op zichzelf kan aantonen.
Onderaan deze pagina worden de volledige wetenschappelijke diagnostische criteria van de Bárány Society en de International Headache Society weergegeven.
Behandeling
Bij de behandeling van vestibulaire migraine wordt een onderscheid gemaakt tussen behandeling van een acute aanval en preventieve behandeling.
Tijdens een aanval kunnen geneesmiddelen worden gebruikt om de klachten te verlichten. Zo kunnen kan medicatie tegen misselijkheid en braken worden ingezet en kunnen pijnstillers worden gebruikt wanneer hoofdpijn of andere pijnklachten aanwezig zijn. Bij sommige patiënten kunnen specifieke migrainemedicijnen, zoals triptanen, worden overwogen.
Wanneer de aanvallen frequent of sterk invaliderend zijn, kan preventieve behandeling worden overwogen. Hierbij wordt niet alleen gekeken naar medicatie, maar ook naar mogelijke uitlokkende factoren en leefstijl. Een regelmatig slaap- en eetpatroon, voldoende beweging, het vermijden van slaaptekort en het beperken van stress kunnen helpen om de frequentie van aanvallen te verminderen. Ook het herkennen van persoonlijke uitlokkende factoren kan hierbij nuttig zijn. Riboflavine (vitamine B2, 400 mg per dag) wordt bij sommige patiënten als preventieve behandeling gebruikt.
Wanneer hiermee onvoldoende controle wordt bereikt, kan preventieve medicatie worden gestart. Afhankelijk van de patiënt en de aanwezige klachten kunnen verschillende geneesmiddelen worden overwogen, waaronder bètablokkers, (tricyclische) antidepressiva, calciumkanaalblokkers, anti-epileptica en sartanen. De keuze van het geneesmiddel en de dosis worden individueel bepaald door de behandelende arts, rekening houdend met het klachtenpatroon, eventuele andere aandoeningen en mogelijke bijwerkingen.
Het effect van preventieve medicatie wordt meestal niet onmiddellijk merkbaar. Vaak zijn enkele weken tot maandennodig om het effect goed te kunnen beoordelen. Regelmatige opvolging is daarom belangrijk en de behandeling kan zo nodig worden aangepast.
Het bijhouden van een migraine- of vestibulaire migrainekalender kan hierbij een nuttig hulpmiddel zijn. Hierbij kunnen onder andere de frequentie en duur van de aanvallen, duizeligheid, hoofdpijn, licht- en geluidsgevoeligheid, mogelijke uitlokkende factoren en medicatiegebruik worden bijgehouden. Zo kan het effect van de behandeling beter worden geëvalueerd.
Verloop
Het verloop van vestibulaire migraine kan sterk verschillen van persoon tot persoon. De aanvallen kunnen gedurende bepaalde periodes frequenter voorkomen en nadien spontaan minder vaak optreden of zelfs gedurende langere tijd wegblijven. Bij sommige patiënten is er een duidelijke relatie met hormonale schommelingen, bijvoorbeeld rond de menstruatie.
Kenmerkend voor episodische vestibulaire klachten, zoals bij vestibulaire migraine en de ziekte van Ménière, is dat de aanvallen vaak onverwacht optreden. Dit kan leiden tot onzekerheid of angst om opnieuw een aanval te krijgen, waardoor sommige patiënten bepaalde activiteiten of situaties gaan vermijden. Wanneer deze angst of onzekerheid een belangrijke impact heeft op het dagelijks functioneren, kan psychologische begeleiding helpen om hiermee om te gaan.
Officiële wetenschappelijke diagnostische criteria voor Vestibulaire Migraine (VM)
Aan de criteria A tot en met D moet worden voldaan om de diagnose vestibulaire migraine (VM) te stellen.
A. Ten minste vijf episodes met vestibulaire symptomen van matige of ernstige intensiteit, met een duur van 5 minuten tot 72 uur.
B. Een huidige of vroegere voorgeschiedenis van migraine met of zonder aura, volgens de criteria van de International Classification of Headache Disorders (ICHD).
C. Tijdens ten minste 50% van de vestibulaire episodes is één of meer van de volgende migrainekenmerken aanwezig:
-
Hoofdpijn met ten minste twee van de volgende kenmerken:
-
eenzijdige lokalisatie;
-
pulserend karakter;
-
matige of ernstige pijnintensiteit;
-
verergering door normale lichamelijke activiteit.
-
-
Fotofobie en fonofobie (overgevoeligheid voor licht en geluid).
-
Visuele aura.
D. De klachten worden niet beter verklaard door een andere vestibulaire aandoening of een andere diagnose volgens de ICHD.
Referentie:
Lempert T, Olesen J, Furman J, et al. Vestibular migraine: Diagnostic criteria (Update): Literature update 2021. Consensus document of the Bárány Society and the International Headache Society. Journal of Vestibular Research. 2022;32(1):1–6. doi:10.3233/VES-201644.
