Acute unilaterale vestibulopathie (AUVP)
Acute unilaterale vestibulaire hypofunctie (AUVP) is een aandoening waarbij de functie van het evenwichtssysteem aan één zijde plots vermindert. Dit veroorzaakt typisch acuut ontstane, aanhoudende draaiduizeligheid, vaak gepaard met misselijkheid, braken en een uitgesproken onzekerheid bij het stappen.
De aandoening werd vroeger vaak aangeduid als neuritis vestibularis. Omdat een ontsteking van de vestibulaire zenuw niet in alle gevallen als oorzaak kan worden aangetoond, wordt tegenwoordig de term acute unilaterale vestibulopathie gebruikt.
Oorzaak
De precieze oorzaak van acute unilaterale vestibulaire hypofunctie (AUVP) is niet altijd duidelijk. Een virale of postvirale ontstekingsreactie van de vestibulaire zenuw wordt als mogelijke oorzaak beschouwd, maar een virale oorsprong is tot op heden niet bewezen. In sommige gevallen kan een doorbloedingsstoornis van het perifere vestibulaire systeem een gelijkaardig beeld veroorzaken.
Symptomen
AUVP uit zich meestal door een plotseling ontstane, hevige draaiduizeligheid. Vaak gaat dit gepaard met misselijkheid en braken. Bewegingen van het hoofd verergeren de klachten sterk, waardoor patiënten hun hoofd vaak zo weinig mogelijk bewegen. De duizeligheid blijft echter ook in rust aanwezig.
Tijdens de acute fase ervaren patiënten vooral een sterke draaisensatie van de omgeving en een uitgesproken instabiliteit, vaak met een neiging om naar één kant te vallen. Soms zijn er in de dagen voorafgaand aan de acute aanval al mildere klachten van duizeligheid of instabiliteit aanwezig.
De hevige draaiduizeligheid houdt doorgaans enkele dagen aan en neemt vervolgens geleidelijk af. Daarna kan gedurende enkele weken een gevoel van onzekerheid of instabiliteit blijven bestaan. Vooral bij snelle hoofdbewegingen kunnen patiënten nog last hebben van een bewegend beeld.
Diagnose
Een correcte diagnose is belangrijk, omdat de klachten van AUVP kunnen overlappen met die van een acute neurologische aandoening, zoals een herseninfarct. Een grondig klinisch onderzoek is daarom essentieel om een uitval van het perifere evenwichtssysteem te onderscheiden van een centrale oorzaak. Wanneer er twijfel bestaat, kan aanvullende beeldvorming aangewezen zijn.
Bij AUVP zijn er geen geassocieerde gehoorklachten en blijft het gehoor normaal. Wanneer naast de vestibulaire uitval ook een gehoorverlies aanwezig is, wordt gesproken van een labyrintitis.
Wanneer een perifere vestibulaire uitval wordt vastgesteld, kunnen aanvullende vestibulaire onderzoeken worden uitgevoerd. Deze testen helpen om de diagnose verder te bevestigen en de ernst en het herstel van de uitval in kaart te brengen.
Behandeling
De behandeling van AUVP is in eerste instantie gericht op het verlichten van de acute klachten en het bevorderen van het herstel. Bij ernstige misselijkheid en braken kunnen tijdelijk geneesmiddelen worden voorgeschreven. In uitzonderlijke gevallen kan een ziekenhuisopname nodig zijn.
Voor het verdere herstel is het belangrijk om zo snel mogelijk opnieuw te bewegen en te stappen, bij voorkeur binnen de eerste dagen. Hoewel bewegingen in het begin de klachten kunnen uitlokken, stimuleren ze de hersenen om zich aan te passen aan de verminderde informatie vanuit het aangedane evenwichtsorgaan. Dit proces wordt centrale vestibulaire compensatie genoemd. Hierbij leren de hersenen opnieuw gebruik te maken van de informatie uit het andere evenwichtsorgaan, de ogen en de gevoelsinformatie uit spieren en gewrichten.
De compensatie verloopt doorgaans over enkele weken tot maanden. Actief bewegen, snelle hoofdbewegingen en oefeningen gericht op blikstabilisatie en oog-handcoördinatie ondersteunen dit herstel, zoals bij (bal)sporten. Indien nodig kan vestibulaire revalidatie worden opgestart bij een gespecialiseerde kinesitherapeut.
Geneesmiddelen die het evenwichtssysteem onderdrukken (vestibulosuppressiva) kunnen de vestibulaire compensatie vertragen. Daarom worden deze doorgaans alleen kortdurend gebruikt tijdens de acute fase.
Verloop
Het herstel na AUVP verloopt meestal geleidelijk. De functie van het aangedane evenwichtsorgaan kan in de loop van de tijd gedeeltelijk of volledig herstellen. Ook wanneer het herstel onvolledig blijft, kunnen de hersenen zich dankzij centrale vestibulaire compensatie en neuroplasticiteit aanpassen aan de verminderde informatie. Door actief te blijven bewegen en gericht te oefenen, kunnen de klachten doorgaans verder afnemen.
Sommige patiënten, vooral op oudere leeftijd of bij een onvolledig herstel, kunnen langer last houden van instabiliteit. Dit kan bijvoorbeeld meer opvallen in het donker, op een oneffen ondergrond of bij snelle en onverwachte hoofdbewegingen.
AUVP veroorzaakt doorgaans geen herhaalde aanvallen van acute, langdurige draaiduizeligheid. Wanneer dergelijke aanvallen blijven terugkomen, is het belangrijk om ook andere aandoeningen van het evenwichtssysteem te overwegen, zoals vestibulaire migraine of de ziekte van Ménière. Na AUVP kan in sommige gevallen ook benigne paroxysmale positieduizeligheid (BPPV) ontstaan, waarbij losgekomen otoconia bewegingsgebonden duizeligheid veroorzaken.
Bij een blijvende of gedeeltelijke uitval van één evenwichtsorgaan kan, afhankelijk van de klinische context, aanvullende beeldvorming met een MRI worden overwogen om andere oorzaken van een asymmetrische vestibulaire functie uit te sluiten.
Officiële wetenschappelijke diagnostische criteria voor AUVP
Aan elk van de volgende criteria moet worden voldaan:
A. Acuut of subacuut ontstaan van aanhoudende draaiende of niet-draaiende vertigo (acute vestibular syndrome) van matige tot ernstige intensiteit, met klachten die minstens 24 uur aanhouden.
B. Aanwezigheid van een spontane perifere vestibulaire nystagmus, met een traject passend bij de betrokken afferenten van de halfcirkelvormige kanalen, doorgaans horizontaal-torsioneel, richtingsvast en versterkt bij het wegnemen van visuele fixatie.
C. Eenduidig bewijs van een verminderde vestibulo-oculaire reflex (VOR) aan de zijde tegengesteld aan de richting van de snelle fase van de spontane nystagmus.
D. Geen aanwijzingen voor acute centrale neurologische symptomen of acute audiologische symptomen, zoals gehoorverlies of tinnitus, en evenmin voor andere acute otologische symptomen, zoals otalgie.
E. Geen acute centrale neurologische tekenen, met name geen centrale oculomotorische of centrale vestibulaire tekenen, en in het bijzonder geen uitgesproken skew deviation, geen gaze-evoked nystagmus en geen acute audiologische tekenen.
F. De klachten en bevindingen worden niet beter verklaard door een andere ziekte of aandoening.
Referentie:
Strupp M, Bisdorff A, Furman J, et al. Acute unilateral vestibulopathy/vestibular neuritis: Diagnostic criteria: Consensus document of the committee for the classification of vestibular disorders of the Barany Society. Journal of Vestibular Research. 2022;32(5):389-406. doi:10.3233/VES-220201