Oorzaak

Iedereen heeft twee evenwichtsorganen, één aan elke zijde van het hoofd. Elk evenwichtsorgaan bestaat uit twee otolietorganen (utriculus en sacculus) en drie halfcirkelvormige kanalen: het posterieure, het horizontale en het anterieure kanaal. In de otolietorganen bevinden zich kleine kalkkristallen, de zogenaamde otoconia. Normaal zijn deze kristallen stevig verankerd in het otolietorgaan. Bij BPPV komen ze los en verplaatsen ze zich naar één van de halfcirkelvormige kanalen. Daarom wordt BPPV ook vaak omschreven als ‘losliggende kristallen’.

​

Wanneer de kristallen zich vrij in een halfcirkelvormig kanaal bevinden en het hoofd van positie verandert, verplaatsen ze zich onder invloed van de zwaartekracht. Hierdoor ontstaat een abnormale prikkeling van het evenwichtsorgaan, wat een kortdurende aanval van draaiduizeligheid veroorzaakt. Tegelijk ontstaat een typische oogbeweging (nystagmus). Aan de hand van deze nystagmus kan de arts tijdens het klinisch onderzoek bepalen welk kanaal is aangedaan en welke vorm van BPPV aanwezig is.

Er worden drie vormen van BPPV onderscheiden, afhankelijk van het aangedane kanaal:

• Posterieur of achterste kanaal: veruit de meest voorkomende vorm (ongeveer 80%)

• Horizontaal of lateraal kanaal: ongeveer 15–20%

• Anterieur of voorste kanaal: zeldzaam (ongeveer 1–2%)

​

Een combinatie van meerdere aangedane kanalen is eveneens mogelijk.

​

Bij de meerderheid van de patiënten is niet duidelijk waarom de otoconia loskomen. In dat geval spreken we van idiopathische BPPV, wat betekent dat er geen duidelijke oorzaak kan worden vastgesteld. BPPV komt vaker voor bij vrouwen dan bij mannen en de kans neemt toe met de leeftijd. Ook langdurige bedrust en beperkte fysieke activiteitworden in verband gebracht met een verhoogd risico op BPPV.

​

Daarnaast kan BPPV ontstaan na een hoofdtrauma of na een acute unilaterale vestibulopathie (AUVP). De klachten kunnen daarbij pas enige tijd na het trauma of de vestibulaire uitval ontstaan. In de wetenschappelijke literatuur is er nog onduidelijkheid over mogelijke andere factoren die BPPV kunnen uitlokken.

Symptomen

BPPV veroorzaakt kortdurende aanvallen van draaiduizeligheid bij bepaalde hoofdbewegingen. Typische uitlokkende bewegingen zijn gaan liggen, omdraaien in bed, rechtop komen, omhoog kijken of vooroverbuigen. De draaisensatie (rotatoire vertigo) ontstaat meestal kort na de beweging en duurt doorgaans enkele seconden tot minder dan één minuut.

​

De aanvallen kunnen gepaard gaan met misselijkheid en soms met braken. Tussen de aanvallen door kunnen patiënten zich nog wat onzeker of instabiel voelen. Sommigen ervaren ook een meer algemeen gevoel van ijlhoofdigheid of duizeligheid.

​

Bij oudere patiënten staat de typische draaiduizeligheid soms minder op de voorgrond. Zij kunnen zich vooral presenteren met een toegenomen gevoel van instabiliteit. Dit kan mede komen doordat zij bewegingen die de klachten uitlokken, zoals snelle hoofdbewegingen of omdraaien in bed, meer gaan vermijden.

​

Dit vermijdingsgedrag komt ook bij andere patiënten met BPPV voor. Hoewel het tijdelijk kan helpen om de klachten te beperken, kan het leiden tot minder bewegen, met toenemende onzekerheid, nekklachten of spierspanning als gevolg.

Diagnose

De diagnose van BPPV wordt gesteld aan de hand van positietesten, waarbij de patiënt in specifieke houdingen wordt gebracht om de typische duizeligheid en bijbehorende nystagmus uit te lokken. Voor BPPV van het posterieure kanaal wordt voornamelijk het Dix-Hallpike-manoeuvre gebruikt. Voor BPPV van het horizontale kanaal wordt de laterale roltest (supine roll test) uitgevoerd.

​

Bij een positieve test ontstaat een typische positionele nystagmus, waarvan de richting en het verloop informatie geven over het aangedane kanaal en het onderliggende mechanisme. Op basis hiervan kan onderscheid worden gemaakt tussen canalolithiasis, waarbij de otoconia vrij in het halfcirkelvormige kanaal bewegen, en cupulolithiasis, waarbij de otoconia aan de cupula van het kanaal vastzitten.