MdDS | Vertigo Vlaanderen

Mal de Débarquement Syndroom (MdDS)

Mal de Débarquement Syndroom (MdDS) is een relatief recent beschreven en erkend neuro-otologisch syndroom. Het wordt gekenmerkt door een aanhoudend gevoel van wiegen, schommelen of deinen, alsof men zich nog steeds op een boot bevindt. De klachten ontstaan typisch na langdurige blootstelling aan passieve beweging, bijvoorbeeld na een boot-, vliegtuig- of lange autoreis. Bij een deel van de patiënten ontstaat het klachtenpatroon echter zonder voorafgaande bewegingsblootstelling.

Op basis van het ontstaan wordt onderscheid gemaakt tussen motion-triggered MdDS (MT-MdDS), waarbij de klachten volgen op een periode van passieve beweging, en non-motion-triggered MdDS (SO-MdDS), waarbij geen duidelijke bewegingsprikkel aan het ontstaan voorafgaat.

Oorzaak

De precieze oorzaak van het Mal de Débarquement Syndroom (MdDS) is nog niet volledig opgehelderd. Bij motion-triggered MdDS wordt aangenomen dat de hersenen zich tijdens langdurige passieve beweging, zoals tijdens een bootreis, aanpassen aan de voortdurende bewegingsprikkel. Bij sommige patiënten lijkt deze aanpassing na het beëindigen van de reis niet volledig terug te keren naar de normale toestand. Hierdoor kan een aanhoudend gevoel van wiegen, schommelen of deinen ontstaan, ondanks het feit dat de persoon zich weer op vaste grond bevindt.

Onderzoek wijst erop dat hierbij veranderingen kunnen optreden in de verwerking van vestibulaire informatie in verschillende hersengebieden. Onder meer afwijkende activiteit in vestibulaire netwerken en de hippocampus is beschreven. De precieze mechanismen die MdDS veroorzaken en ervoor zorgen dat de klachten bij sommige patiënten blijven aanhouden, zijn echter nog onderwerp van wetenschappelijk onderzoek.

Symptomen

Het meest kenmerkende symptoom van MdDS is een aanhoudend gevoel van wiegen, schommelen of deinen. De klachten zijn vaak gedurende een groot deel van de dag aanwezig en kunnen bij sommige patiënten al bij het opstaan beginnen.

Typisch voor MdDS is dat de klachten afnemen tijdens passieve beweging. Zo kunnen patiënten zich tijdens het autorijden, fietsen of een andere vorm van beweging tijdelijk veel beter voelen. Wanneer de beweging stopt, bijvoorbeeld wanneer men stilstaat voor een rood licht, komen de klachten vaak opnieuw duidelijk op de voorgrond. Dit bewegingsafhankelijke patroon is een belangrijk kenmerk van MdDS.

Tijdens het stappen kan het gevoel ontstaan alsof men op een trampoline, luchtmatras of een bewegende ondergrondloopt. Sommige patiënten ervaren daarnaast een gevoel alsof ze naar één bepaalde richting worden getrokken, bijvoorbeeld naar achteren of opzij. Dit wordt omschreven als een ‘gravitational pull’.

Diagnose

De diagnose van MdDS is voornamelijk een klinische diagnose en wordt gesteld op basis van het typische klachtenpatroon en het verloop ervan. Vooral het aanhoudende gevoel van wiegen of schommelen, in combinatie met een duidelijke vermindering van de klachten tijdens passieve beweging, is kenmerkend.

Er bestaat momenteel geen specifieke test of beeldvorming die MdDS op zichzelf kan aantonen. Vestibulaire en neurologische onderzoeken kunnen wel worden uitgevoerd om andere oorzaken van de klachten uit te sluiten. Dit is belangrijk omdat verschillende aandoeningen een gelijkaardig beeld kunnen veroorzaken.

De Bárány Society heeft diagnostische criteria opgesteld voor zowel motion-triggered als non-motion-triggered MdDS, deze kan je onderaan de pagina terugvinden.

Behandeling

De behandeling van MdDS is nog volop in ontwikkeling. Omdat het syndroom relatief recent als afzonderlijke aandoening wordt erkend, is de wetenschappelijke onderbouwing van de verschillende behandelingen nog beperkt. Voor medicatie is momenteel geen overtuigend bewijs dat een specifieke behandeling de klachten van MdDS blijvend vermindert.

Een niet-medicamenteuze behandeling die werd ontwikkeld door Dr. Bernard Dai en Prof. Yacov Cohen maakt gebruik van optokinetische stimulatie in combinatie met gecontroleerde hoofdbewegingen. Hierbij kijkt de patiënt naar een bewegend optokinetisch patroon, terwijl het hoofd volgens een vast ritme van links naar rechts wordt bewogen. De hoofdbewegingen worden typisch uitgevoerd met een frequentie van 0,167 Hz. De optokinetische stimulatie wekt een visueel bewegingsgevoel (vection) op en wordt gecombineerd met de vestibulaire stimulatie door de hoofdbewegingen. Het doel is om de abnormale aanpassing aan langdurige bewegingsprikkels opnieuw te normaliseren.

Onderzoek naar deze behandeling heeft bij een aanzienlijk deel van de patiënten een duidelijke vermindering van de klachten laten zien. In verschillende studies rapporteerde ongeveer 2/3 van de patiënten verbetering, soms zelfs tot het verdwijnen van de klachten na een korte behandelperiode. De resultaten verschillen echter tussen patiënten en verder onderzoek is nodig om de optimale behandeling en de langetermijneffecten te bepalen.

Binnen ZAS Augustinus/EIORL-HNS wordt deze behandeling aangeboden aan patiënten met MdDS. Daarnaast wordt binnen het centrum wetenschappelijk onderzoek naar deze aandoening en de behandeling ervan uitgevoerd.

Verloop

Het verloop van MdDS verschilt van persoon tot persoon. Bij sommige patiënten nemen de klachten spontaan af of verdwijnen ze na verloop van tijd volledig. Bij anderen kunnen de klachten langdurig aanwezig blijven, hoewel ook in dat geval schommelingen in de ernst kunnen optreden.

Omdat MdDS nog relatief weinig onderzocht is, is er nog veel onduidelijk over het natuurlijke verloop en de factoren die het aanhouden of verminderen van de klachten beïnvloeden, zoals bijvoorbeeld hormonale en stressgerelateerde factoren. Een beter inzicht in de onderliggende mechanismen kan in de toekomst leiden tot nieuwe en meer gerichte behandelingsmogelijkheden.

Officiële wetenschappelijke diagnostische criteria voor MdDS

Volgens de Bárány Society moet aan alle criteria A tot en met E worden voldaan om de diagnose MdDS te stellen.

A. Niet-draaiende vertigo, gekenmerkt door een aanhoudende oscillerende waarneming zoals wiegen, schommelen of deinen (rocking, bobbing or swaying), die continu of gedurende het grootste deel van de dag aanwezig is.

B. Het ontstaan van de klachten vindt plaats binnen 48 uur na het beëindigen van de blootstelling aan passieve beweging, zoals een boot-, vliegtuig-, auto- of treinreis.

C. De klachten verminderen tijdelijk bij hernieuwde blootstelling aan passieve beweging, bijvoorbeeld tijdens het autorijden.

D. De klachten houden langer dan 48 uur aan. Op basis van de duur wordt verder onderscheid gemaakt tussen:

MdDS in evolutie: de klachten zijn nog steeds aanwezig, maar de observatieperiode bedraagt minder dan één maand.
Voorbijgaande (transiënte) MdDS: de klachten verdwijnen binnen één maand.
Persisterende MdDS: de klachten houden langer dan één maand aan.

E. De klachten kunnen niet beter worden verklaard door een andere ziekte of aandoening.

Opmerking: de formele Bárány Society-criteria hebben betrekking op MdDS dat ontstaat na blootstelling aan passieve beweging (motion-triggered MdDS). Een vergelijkbaar klachtenpatroon kan ook voorkomen zonder voorafgaande bewegingsblootstelling. Deze non-motion-triggered vorm is momenteel nog niet formeel opgenomen als MdDS binnen deze diagnostische criteria.

Referentie:
Cha Y-H, Baloh RW, Cho C, et al. Mal de débarquement syndrome diagnostic criteria: Consensus document of the Classification Committee of the Bárány Society. Journal of Vestibular Research. 2020;30(5):285–293. doi:10.3233/VES-200714.