Persistente Posturale Perceptuele Duizeligheid
(PPPD)
Inleiding
Deze pagina heeft tot doel u informatie te geven over PPPD (Persisterende Positionele Perceptie Duizeligheid). PPPD is ontstaan uit een samenvoegen van de 3 diagnoses Subjectieve Chronische Duizeligheid, Visuele Vertigo en Fobische Vertigo die experten uit respectievelijk de Verenigde Staten van Amerika, het Verenigd Koninkrijk en Duitsland voorheen als aparte diagnoses benoemden, maar die momenteel aanzien worden als verschillende uitingen van eenzelfde onderliggende functionele aandoening.
Klachten bij PPPD
PPPD is een functionele aandoening, dit betekent dat er niet noodzakelijk een onderliggende structurele of anatomische afwijking is van het evenwichtsorgaan. Het is echter ook geen psychiatrische aandoening, alhoewel vaak de patiënt tegelijkertijd een psychische en/of psychiatrische ‘gevoeligheid’ heeft.
De typische klachten zoals beschreven worden door de patiënt zijn:
-
Instabiliteit of een veralgemeend duizeligheidsgevoel
-
Ijlhoofdigheid
-
Dronken gevoel
-
Onzekerheid bij het wandelen en/of angst om te vallen
-
Gevoel dat de grond wegzakt of een gevoel omver te vallen
-
Slechts zeldzaam komt draaiduizeligheid voor met misselijkheid, zweten en of braken
Vaak worden klachten erger in bepaalde situaties zoals in drukke winkelcentra, supermarkten en bij complexe, bewegende beelden. De klachten verbeteren daarentegen bij afleiding zoals bij een gesprek met vrienden, tijdens het sporten,… Naarmate de aandoening langer duurt zal de patiënt geleidelijk aan uitlokkende situaties meer en meer gaan vermijden.
Afhankelijk van mogelijke onderliggende psychische en psychiatrische gevoeligheden kunnen er volgende bijkomende klachten voorkomen:
-
Concentratiestoornissen (brain fog)
-
Vermoeidheid en verminderd presteren
-
Beperkingen in professionele en dagelijkse activiteiten
-
Geassocieerde klachten zoals hartkloppingen, kortademigheid, misselijkheid, zweten, verhoogde hartslag, verminderde eetlust
-
Slaapstoornissen
-
Angst- en/of paniekaanvallen
-
Stemmingsstoornissen
Oorzaak van PPPD
Oorzaak
In de meeste gevallen ontwikkelt PPPD zich na een voorafgaand acuut symptoom van duizeligheid. Dit kan bijvoorbeeld voorkomen na het doormaken van BPPV (kristallen in het evenwichtsorgaan), of na acute unilaterale vestibulopathie (neuritis vestibularis), of een andere evenwichtsstoornis. In sommige gevallen kan PPPD ook geleidelijk aan ontstaan, zonder duidelijke aanleiding.
Iedereen heeft weleens een moment van instabiliteit of duizeligheid bij bepaalde situaties. Maar wanneer patiënten een psychische of psychiatrische gevoeligheid hebben, bestaat de kans dat hiermee angstgevoelens geassocieerd geraken. Dit kan leiden tot een vicieuze cirkel waar de angst en duizeligheid elkaar versterken zodat in sommige gevallen chronische klachten kunnen ontstaan, wat men PPPD noemt.
Wetenschappelijk onderzoek op basis van functionele beeldvorming (fMRI) bij patiënten met PPPD heeft aangetoond dat er veranderingen zijn in de functionele verbindingen binnen de hersenen, met name in zones die verwerking van evenwichtssignalen voor hun rekening nemen.
Diagnose van PPPD
De diagnose wordt gesteld op basis van wetenschappelijke criteria zoals opgesteld door de Barany Society .
​
Aan de criteria A tot E moet worden voldaan om de diagnose PPPD te stellen:
​
​
A. Een of meer symptomen van duizeligheid, onstabiliteit of draaiduizeligheid zijn aanwezig op de meeste dagen gedurende drie maanden of langer.
-
De symptomen zijn aanhoudend, maar verergeren af en toe.
-
De symptomen nemen toe naarmate de dag vordert, maar zijn niet altijd de hele dag actief.
-
Kortstondige opflakkeringen kunnen spontaan optreden of bij plotse bewegingen.
B. De symptomen zijn aanwezig zonder specifiek uitgelokt te worden, maar worden verergerd door de volgende factoren, alhoewel deze niet altijd even provocerend zijn:
-
rechtop zitten
-
actieve of passieve beweging onafhankelijk van de richting of positie
-
blootstelling aan bewegende visuele stimuli of complexe visuele patronen
C. De aandoening begint meestal kort na een gebeurtenis die acute vestibulaire symptomen of evenwichtsproblemen veroorzaakt. Soms, maar minder vaak, ontwikkelt PPPD zich geleidelijk aan.
Uitlokkende gebeurtenissen zijn onder andere acute, episodische of chronische vestibulaire syndromen, andere neurologische of medische aandoeningen en psychologische stress.
a. Wanneer de symptomen worden uitgelokt door een acuut of episodisch voorval, ontwikkelen de klachten zich meestal zoals beschreven in criterium A, zelfs wanneer de uitlokkende factor verdwijnt. In het begin kunnen ze met tussenpozen optreden, maar na verloop van tijd zijn ze permanent aanwezig.
b. Wanneer ze worden uitgelokt door een chronische uitlokkende factor, kunnen de symptomen zich langzaam ontwikkelen en verergeren ze geleidelijk aan.
D. De symptomen veroorzaken aanzienlijk ongemak of functionele beperkingen.
E. De symptomen worden niet toegeschreven aan een andere ziekte of aandoening.
​
Referentie: Staab JP, Eckhardt-Henn A, Horii A, et al. Diagnostic criteria for persistent postural-perceptual dizziness (PPPD): Consensus document of the committee for the Classification of Vestibular Disorders of the Bárány Society. Journal of Vestibular Research. 2017;27(4):191-208. doi:10.3233/VES-170622
Mogelijke behandeling van PPPD
Een eerste aanpak bestaat erin de patiënt grondig te onderzoeken met evenwichtstesten, met het oog op geruststelling en het aantonen dat er geen noemenswaardige onderliggende pathologie is. Vervolgens dient een grondige uitleg gegeven te worden hoe het evenwicht in het algemeen werkt, en meer specifiek over de de efficiënte samenwerking tussen ogen, spieren en gewrichten, evenwichtsorganen en hersenen.
De behandeling bestaat uit 3 pijlers.
-
Zo normaal mogelijk terug bewegen. Zelfreflectie en bewuste controle van het houdingsevenwicht speelt hierin een belangrijke rol. Yoga, thai chi en andere ontspanningstechnieken kunnen hier gunstig toe bijdragen, evenals fysieke (bal)sport waarbij de oog-handcoördinatie wordt bevorderd. Vestibulaire rehabituatieoefeningen zijn in de meerderheid van de gevallen eveneens aangewezen. Het opzoeken van lastige bewegingen eerder dan deze te vermijden is belangrijk.
-
Cognitieve gedragstherapie met psychologische begeleiding in combinatie met vestibulaire rehabituatieoefeningen versterken elkaar. De psychologische aanpak helpt de patiënt bij het kaderen van de evenwichtsklachten die vaak geassocieerd voorkomen met onderliggende angstgevoelens.
-
Daarnaast is gebleken dat in combinatie met de voorgaande therapeutische aanpak, het tijdelijk gebruik van selectieve serotonine heropname inhibitoren (SSRI’s) een bijkomend gunstig effect heeft. De keuze van de gepaste medicatie is patiëntafhankelijk.