Vestibulaire paroxysmie (VP)
Vestibulaire paroxysmie (VP) is een aandoening waarbij iemand herhaaldelijk zeer korte aanvallen van duizeligheid ervaart. De aanvallen ontstaan doordat de nervus vestibularis (evenwichtszenuw) tijdelijk abnormaal geactiveerd wordt. De klachten duren meestal slechts enkele seconden, maar kunnen meerdere keren per dag optreden. De aandoening is relatief zeldzaam en kan soms moeilijk te herkennen zijn omdat de korte aanvallen ook bij andere aandoeningen kunnen voorkomen.
Oorzaak
Vestibulaire paroxysmie wordt meestal veroorzaakt door een neurovasculair conflict van de nervus vestibularis en een omliggend bloedvat. Hierdoor kan de zenuw geïrriteerd raken en af en toe abnormale zenuwsignalen afvuren. Dit kan leiden tot korte episodes van duizeligheid.
Een dergelijk neurovasculair conflict komt echter ook voor bij mensen zonder klachten. Het aantonen van een bloedvat dat in contact staat met de evenwichtszenuw op een MRI is daarom op zichzelf niet voldoende om de diagnose te stellen. De typische klachten en het klinische verloop zijn minstens even belangrijk.
In sommige gevallen wordt geen duidelijke oorzaak gevonden. Er wordt ook vermoed dat andere mechanismen, zoals veranderingen in de prikkelbaarheid van de zenuw, een rol kunnen spelen.
Symptomen
De belangrijkste klacht bij vestibulaire paroxysmie zijn zeer korte, herhaaldelijke aanvallen van duizeligheid. De aanvallen duren typisch enkele seconden en meestal minder dan één minuut. Ze kunnen meerdere keren tot soms zelfs tientallen keren per dag voorkomen.
De aanvallen kunnen spontaan ontstaan, maar worden bij sommige patiënten uitgelokt door bepaalde hoofdbewegingen of houdingen. Naast draaiduizeligheid kunnen patiënten een gevoel van instabiliteit, onzekerheid of bewegingssensatie ervaren.
Het zeer korte en vaak repetitieve karakter van de aanvallen is kenmerkend voor vestibulaire paroxysmie en dient onderscheiden te worden van BPPV, wat een gelijkaardig klachtenpatroon kan geven.
Diagnose
De diagnose vestibulaire paroxysmie wordt voornamelijk gesteld op basis van het typische klachtenpatroon.
Aanvullend evenwichtsonderzoek kan worden verricht om andere oorzaken van de klachten uit te sluiten. Een MRI van de hersenen en de binnenoren kan daarbij een neurovasculair conflict van de nervus vestibularis aantonen. Een dergelijk contact tussen een bloedvat en de evenwichtszenuw komt echter ook voor bij mensen zonder klachten en is daarom op zichzelf onvoldoende om de diagnose te stellen.
Ook het effect van een behandeling met een natriumkanaalblokker, zoals lacosamide, carbamazepine of oxcarbazepine, kan de diagnose ondersteunen. De diagnose wordt steeds gesteld in het geheel van de klinische kenmerken en nadat andere aandoeningen die de klachten beter kunnen verklaren, zijn uitgesloten.
De officiële wetenschappelijke criteria van de Bárány Society voor vestibulaire paroxysmie worden onderaan deze pagina weergegeven.
Behandeling
De behandeling van vestibulaire paroxysmie bestaat in eerste instantie meestal uit medicamenteuze behandeling. Hierbij worden geneesmiddelen gebruikt die de overmatige prikkelbaarheid van zenuwcellen verminderen. Natriumkanaalblokkers zoals lacosamide, carbamazepine en oxcarbazepine worden hierbij het meest gebruikt. Bij onvoldoende effect of bij bijwerkingen kunnen andere geneesmiddelen worden overwogen.
Het effect van de behandeling kan ook helpen bij het ondersteunen van de diagnose: wanneer de typische korte aanvallen duidelijk verminderen onder een geschikte behandeling, kan dit een aanwijzing zijn voor vestibulaire paroxysmie. Dit vormt op zichzelf echter geen sluitend diagnostisch criterium.
Een chirurgische behandeling waarbij het bloedvat van de zenuw wordt weggenomen, een zogenaamde microvasculaire decompressie, wordt slechts in zeer uitzonderlijke gevallen overwogen.
Verloop
Vestibulaire paroxysmie heeft doorgaans een chronisch of terugkerend verloop, waarbij periodes met veel aanvallen kunnen worden afgewisseld met periodes waarin de klachten minder uitgesproken zijn.
Bij een groot deel van de patiënten kunnen de aanvallen met medicamenteuze behandeling duidelijk verminderen of zelfs verdwijnen. De behandeling moet soms gedurende langere tijd worden voortgezet en wordt afgestemd op de ernst en frequentie van de klachten.
Wanneer de aanvallen ondanks behandeling blijven bestaan, is het belangrijk om de diagnose opnieuw te evalueren. Verschillende aandoeningen kunnen immers korte aanvallen van duizeligheid veroorzaken. Een goede klinische beoordeling en, indien aangewezen, aanvullend evenwichtsonderzoek en beeldvorming helpen om vestibulaire paroxysmie van andere oorzaken te onderscheiden.
Officiële wetenschappelijke diagnostische criteria voor VP
Aan alle onderstaande criteria moet worden voldaan:
A. Ten minste 10 aanvallen van spontane, draaiende of niet-draaiende vertigo.
B. De aanvallen duren minder dan 1 minuut.
C. De aanvallen hebben bij eenzelfde patiënt een stereotiep karakter, waarbij de klachten bij de verschillende aanvallen telkens een vergelijkbaar patroon vertonen.
D. Er is een respons op behandeling met carbamazepine of oxcarbazepine.
E. De klachten worden niet beter verklaard door een andere diagnose.
Referentie:
Strupp M, López-Escámez JA, Kim JS, Straumann D, Jen JC, Carey J, Bisdorff A, Brandt T. Vestibular paroxysmia: Diagnostic criteria. Consensus document of the Committee for the Classification of Vestibular Disorders of the Bárány Society. Journal of Vestibular Research. 2016;26(5-6):409-415. doi: 10.3233/VES-160589.